Meneer De Boer

Franeker

Hoeveel mensen met de achternaam De Boer zijn er in Nederland? In 2007 waren dat 38.171, volgens de Nederlandse Familienamenbank.

De grootste concentratie bevindt zich in Friesland. In de middeleeuwen is deze naam ook al bekend. Zo is het Franeker Klaarkampster Weeshuis gesticht door een geestelijke, die Gerardus Agricola heet. Agricola is Latijn voor boer of landbouwer.

Mogelijk duidt deze naam dus zijn familieachtergrond aan. Gerardus is prior in het klooster Klaarkamp bij Rinsumageest. In 1580 valt het doek voor het katholicisme in Friesland en worden kloosters eigendom van de Staten van Friesland.

De geestelijken moeten elders een onderkomen vinden. Gerardus Agricola heeft blijkbaar wat geld, wat hem in staat stelt het weeshuis in Franeker te stichten, waar hij zelf ook woont tot zijn dood in 1598.

Er zijn allerlei objecten bewaard die te maken hebben met dit Klaarkampster Weeshuis. Ze zijn eigendom van de Stichting Klaarkampster Weeshuis en worden door Museum Martena beheerd. Tussen deze spullen zit ook een portret van een meneer De Boer, pardon, Agricola.

Dat moet dan wel Gerardus zijn, zou je denken. Maar niets is minder waar, het blijkt de beroemde humanist Rudolf Agricola, afkomstig uit Baflo te zijn. Deze Agricola leeft tussen 1443 en 1485. In 1479 schrijft hij een belangrijk boek De inventione dialectica (‘Over de dialectische denkmethode’).

Hij reist door heel Europa, houdt redevoeringen in het Latijn aan universiteiten en is welkom aan alle vorstenhoven. Niet slecht voor het onechte kind van een geestelijke en een mevrouw Huisman uit Baflo.

Agricola krijgt de naam van zijn moeder, Huisman of Huesman, wat ‘boer’ betekent, en verlatiniseert die om internationaal mee te kunnen doen in academische kringen. Latijn schrijft immers elke humanist. Agricola spreekt het ook vloeiend, iets wat lang niet elke geleerde in zijn tijd kan.

Het portret van deze meneer de Boer, Huisman of Agricola, is misschien ooit per abuis in de collectie van het Klaarkampster Weeshuis gekomen. Er is maar een Agricola, en dat is de onze, zal men in het verleden bij het weeshuis hebben gedacht.

Dat dat niet klopt is ons geluk, want een portret van de grote Rudolf Agricola is heel zeldzaam.


Auteur

Redacteur