COLUMN | Haar als herinnering

Franeker

Dit negentiende-eeuwse pillendoosje is maar vijf centimeter in doorsnede en nog geen twee centimeter hoog, maar er is een heel verhaal aan verbonden.

Het doosje is gemaakt van schildpad, een kostbaar materiaal en vanaf de zeventiende eeuw erg populair in de Nederlanden.

Het werd gewonnen uit schildpadschilden, die vanuit de Antillen naar Amsterdam werden gebracht. Daar woonden de beste schildpadbewerkers. Schildpad werd gewaardeerd, omdat het een beetje licht doorlaat en zo sterk en duurzaam is.

Het deksel van het doosje heeft een gouden montuur en een afdekglaasje. Onder dat glaasje is een klein kunstwerkje op ivoor te zien. Het kunstwerk is gemaakt van mensenhaar. Het haar is in piepkleine stukjes geknipt en in een patroon geplakt: een treurwilg die over een altaar reikt. Op het altaar staan de letters ‘JJAS’ en zijn een urn en een krans te zien. Dit zijn allemaal rouwsymbolen en het is dan ook geen verrassing dat dit doosje een geliefde moest gedenken.

Haarwerkjes waren in de negentiende eeuw populair om de herinneringen aan een geliefde levend te houden. In veel culturen worden haren als huisvesters van de ziel gezien en haar van overledenen wordt en werd wel vaker bewaard. Hier zit natuurlijk ook een praktische kant aan: het is een van de weinige onderdelen van het menselijk lichaam dat niet aan rotting en verval onderhevig is. Haar was dus heel geschikt om te bewaren.

Haarkunstwerken en haarsieraden maken werd door sommige dames-op-stand zelf gedaan, als hobby. Er waren praktische doe-het-zelf tips in omloop over hoe je het haar moest wassen als het was afgeknipt. Maar je kon ook een professionele haarkunstenaar inhuren. Alleen speelde dan soms wel de angst dat hij niet daadwerkelijk het haar van jouw geliefde gebruikte, maar wat hij toevallig voorhanden had.

Hoe weten we nu dat dit doosje de dood van een kind moet gedenken? Het opschrift wijst ons de weg: ‘Het bloeide kort maar schoon’. Als dat niet liefdevol is…


Auteur

Redacteur