COLUMN | Een vette koe

FRANEKER - Een nederig schilderij, denk je als je dit paneel bekijkt, dat boven de schouw in de Pronkkeuken van Museum Martena hangt. Een schilderij met een enkele koe. Dat moet dan wel een bijzonder exemplaar geweest zijn.

De tekst op het paneel verhaalt over ‘4 fare koeijen’: ‘Anno 1686 sijn bij de stad Franeker 4 fare koeijen bij melkander geweid, sijnde de harstmus. Aen de oeconomus David Singel verkocht, het stuck voor 84 ggl, en heeftse laten slaen, en gedoot daer uijt gehaelt, en gewegen 701 pond smeer, so dat daer een onder die 4 is geweest, die 250 ponden heeft gehadt, Franeker den 12 December 1686. dit tot gedachten.’

‘Fere kij’ in het Fries, zijn koeien die na een keer gekalfd te hebben niet meer drachtig te krijgen zijn. Deze soort koeien was eigenlijk te duur om nog op stal te zetten. Melk produceren konden ze eventueel wel, maar nageslacht waswat de boer wilde in de zeventiende eeuw. De vier koeien zijn dus in de herfst (harstmus) geweid om lekker vet te worden. Daarna zijn ze verkocht, en wel aan David Singel.

David Jacobs Singel was oeconomicus, we zouden nu zeggen een ambtenaar, aan de Franeker Universiteit. Tevens handelaar in vee. David Singel is een Joodse naam en laten nu heel veel veehandelaren in de Nederlanden tot in de twintigste eeuw van Joodse afkomst geweest zijn. Singel liet de vier koeien slachten en dit leverde 701 pond ‘smeer’ op. Een van de koeien sprong eruit met een opbrengst van 250 pond. Deze koe is dan ook afgebeeld. Wie het schilderij heeft laten maken is onbekend, maar het is goed mogelijk dat David Singel zelf opdracht tot het schilderij heeft gegeven, omdat hij ook met name wordt genoemd. Zo leeft niet alleen de gedenkwaardige vette koe voort, maar ook de laatste eigenaar. Alleen de schilder blijft anoniem.