Atlantikwall in het waddengebied maakt verborgen verhalen zichtbaar

De Tweede Wereldoorlog heeft in het waddengebied veel sporen nagelaten. De Wadden maakten deel uit van de Atlantikwall: de zesduizend kilometer lange verdedigingslinie die de Duitse bezetter vanaf 1942 aanlegde langs de West-Europese kust. Duizenden mensen moesten hun huis verlaten om plaats te maken voor bunkers en radarinstallaties.

Om de herinnering aan deze zwarte bladzijde uit de geschiedenis levend te houden, is het erfgoed van de verdedigingslinie op tien locaties weer zichtbaar en toegankelijk gemaakt. Zo kan iedereen de verhalen van de Atlantikwall in het waddengebied beleven.

Er is de afgelopen jaren hard gewerkt om het erfgoed van de Atlantikwall voor de herdenking en viering van 75 jaar Bevrijding weer beleefbaar te maken. Bunkers werden uitgegraven en kazematten van liguster ontdaan om te kunnen laten hoe de aanleg van Atlantikwall het waddenlandschap heeft getekend. Daarnaast zijn er veel verhalen verzameld. Die zijn nu te vinden op atlantikwall-wadden.nl en in de nieuwe en gerenoveerde musea en bezoekerscentra in Termunten, Kornwerderzand en op alle Waddeneilanden. Den Helder kreeg een Atlantikwall Centrum, dat het perfecte starpunt vormt voor de beleving van het militaire erfgoed uit de Tweede Wereldoorlog.

De bevrijding

Op veel locaties zijn ook routes uitgestippeld. Noaderleech kreeg bijvoorbeeld een route met verhalen uit de luchtoorlog en de bunker buitendijks die herinnert aan de locatie waar de Duitse vliegers oefenden met het gooien van bommen. En op Schiermonnikoog en Texel en in Termunten, Kornwerderzand en Den Helder zijn Liberation Routes uitgezet. Dit zijn audiotours door het landschap die de wandelaar wijzen op sporen van de bevrijding in 1945. Die kwam op de eilanden later dan in de rest van het land. Texel werd bijvoorbeeld pas op 20 mei bevrijd, Vlieland op 31 mei, Terschelling op 29 mei, Ameland op 3 juni en Schiermonnikoog op 11 juni.

Op veel plekken in het waddengebied is in de laatste weken van de oorlog nog zwaar gevochten. Bij zochten honderden Duitse soldaten na de val van Groningen hun toevlucht tot de Marine Flak Batterie bij Termunten. Rond deze laatste ‘vesting’ op Nederlands grondgebied, leverden zij strijd met de Canadese soldaten die hen op de hielen zaten. Op Texel eindigde de oorlog met een opstand van Georgische militairen die 117 eilanders het leven kostte. En in Noord-Holland zette het Duitse leger op de valreep van de bevrijding de Wieringermeer onder water. Waarschijnlijk als wraakactie, want dit gebied diende talloze onderduikers en verzetsmensen tot verblijfsplaats.

Samenleven
Tijdens de oorlog was het op de Waddeneilanden juist relatief rustig. De bevolking moest hier samen te leven met de Duitse bezetter. Die was in grote aantallen aanwezig. Soms in een verhouding van één op één met de eilanders. Op de meeste eilanden werd van beide kanten geprobeerd dit gedwongen samenleven zo vredig mogelijk vorm te geven.

Herwaardering
Militair was het waddengebied van strategisch belang voor het Duitse leger omdat de geallieerde vliegtuigen over dit gebied vlogen op hun missies naar de Duitse industriegebieden en steden. De Atlantikwall bestond hier daarom vooral uit luchtafweergeschut en radarinstallaties. In het waddengebied is relatief veel bewaard gebleven van de verdedigingslinie. De bezoekerscentra vertellen niet alleen het verhaal van de Tweede Wereldoorlog, maar ook hoe er na de oorlog met het erfgoed werd omgegaan.

De eerste decennia na de oorlog was er weinig belangstelling voor en wilde iedereen het liefst vergeten. Hele bunkercomplexen verdwenen onder het zand of versmolten met het polderlandschap of het kweldergebied. Maar de laatste jaren neemt de aandacht voor het erfgoed toe. Veel bewoners vinden het belangrijk dat de verhalen van de het waddengebied in de Tweede Wereldoorlog kunnen worden doorgegeven. Het project ‘Atlantikwall in het waddengebied’ heeft er met veel vrijwilligers voor gezorgd dat dit op tien locaties mogelijk is geworden door het erfgoed weer toegankelijk en beleefbaar te maken.

Symposium
Eind januari is dit project officieel beëindigd. Maar op 18 juni volgt nog een driedaags symposium in Fort Kijkduin in Den Helder. De eerste dag staat in het teken van een Frans, Belgisch en Nederlands Atlantikwallproject. De tweede dag staan de Wadden centraal met verschillende lezingen en excursies. De laatste dag vinden er verschillende excursies plaats, onder andere naar Texel. Wie eerder kennis wil maken met de verhalen, is welkom op de tien locaties van Atlantikwall in het waddengebied. Informatie en openingstijden zijn te vinden op www.atlantikwall-wadden.nl en op www.visitwadden.nl.