Domela 'weer' in Sint Annaparochie

Het is 18 november 100 jaar geleden dat Ferdinand Domela Nieuwenhuis is overleden. Zondag 24 november gaan drie sprekers in de Van Harenskerk in Sint Annaparochie in op de persoon Domela Nieuwenhuis, en op de zogenoemde Bildtse kwestie.

Op 24 november 1889 werd een geruchtmakende vergadering belegd door de Afdeling Sint Annaparochie van de Ned. Bond voor Algemeen Kies- en Stemrecht met als spreker Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Omdat er onder de landarbeiders veel onrust was werden er veel mensen verwacht. Dat was de reden dat voor deze gelegenheid de Van Harenskerk door de kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente ter beschikking was gesteld.

Kerk afgeladen vol

De autoriteiten schatten het aantal belangstellenden tussen de 1200 en 1300. Het kerkgebouw was afgeladen vol en een deel van het publiek moest buiten de gebeurtenissen afwachten. Domela trok een vergelijking tussen de sociale omstandigheden ten tijde van de Franse revolutie in 1789 en de armoede bij de werkende klasse in 1889.

Het gejuich waarmee de rede van Domela Nieuwenhuis verschillende keren werd onderbroken kan niet los gezien worden van het groeiend verzet van de land-arbeiders tegen het systeem van koppelbazen, de gedwongen winkelnering, het karige loon van in de regel negen cent per uur en de vrouwen- en kinderarbeid.

Voorzitter Tjeerd P. Schat kon tot zijn vreugde meedelen dat onlangs in de Westhoek ‘eene werklieden-vereeniging was opgericht, waartoe reeds 150 personen als lid waren toegetreden’. Deze Vereniging van werklieden Broedertrouw was de eerste landarbeidersbond in Nederland.

Bildtse kerkenkwestie

Het besluit van de kerkvoogdij om het kerkgebouw voor deze bijeenkomst beschikbaar te stellen leidde in kerkelijk Nederland tot grote beroering. De Provinciale Classis en de Landelijke Synode bemoeiden zich intensief met de kwestie met royement van kerkleden, twee Colleges van Kerkvoogden en een langdurige juridische strijd tot gevolg.

Uiteindelijk werden de oude kerkvoogden Schat en De Boer in het ongelijk gesteld en veroordeeld tot betaling van de proceskosten van ƒ 1100. In 1896 werd bij hen de inboedel door de deurwaarder onder bescherming van rijksveldwachters en marechaussee afgevoerd en hun huizen werden geveild.

Zondag 24 november 2019 - op de kop af 130 jaar na de opzienbarende bijeenkomst in de Van Harenskerk - komt Domela Nieuwenhuis opnieuw naar Sint Annaparochie. Naast de toespraak van Domela gaat een drietal sprekers nader in op de persoon Domela Nieuwenhuis, de oprichting van Broedertrouw en de Bildtse Kerkenkwestie. De bijeenkomst begint om 15.00 uur.