Max van den Broek schrijft novelle: ‘Na zestig jaar een afgerond verhaal’

HARLINGEN - - Schrijver en journalist Max van den Broek (61) beschouwt zijn novelle ‘Muur van herinneringen - Een gezinsleven tussen de brokstukken van een oorlog' als een slotakkoord. Met dit verhaal sluit hij zestig jaar van verwerken af.

Een lief woordje, een aai over zijn bol, een gezellig avondje met het hele gezin. Max van den Broek kende het niet in zijn kindertijd. Hij wist niet beter. Dat kwam pas later, toen hij bij vrienden over de vloer kwam en ervoer hoe liefdevol het binnen die huishoudens eraan toe ging. Hij zag ineens in hoe afstandelijk en liefdeloos zíjn ouders eigenlijk met hem en zijn zus omgingen. Vooral zijn moeder was een ‘naar mens’, zoals hij dat schrijft in ‘Muur van herinneringen’. Zijn vader hing graag de clown uit, maar zodra hij het gevoel kreeg dat iemand emotioneel gezien te dichtbij kwam, sloeg hij dicht, en verschool hij zich achter een muur.

Onderbelicht fenomeen

Het was niet dat Max daar echt onder leed. ,,Ik heb best een goede kindertijd gehad”, zegt hij. Tegelijk leefden er vragen bij hem. Bijvoorbeeld naar de Tweede Wereldoorlog, die flinke impact heeft gehad op het leven van zijn ouders. Wat ze precies hebben meegemaakt, daar was Max nieuwsgierig naar. Hij wilde niet alleen de verhalen horen, maar ook zijn ouders begrijpen. Zodra hij ernaar vroeg, en dat deed hij vooral bij zijn vader, trok laatstgenoemde zich terug. Of werd kwaad.

Het is een bekend fenomeen onder veel kinderen van mensen die de oorlog hebben meegemaakt, weet Max. ,,Ik heb zo vaak om mij heen gehoord dat er mensen zijn die nooit over de oorlog praten. Toch is het een onbelicht aspect. Het gaat eigenlijk altijd over het verzet, het onderduiken, de kampen, maar zelden over de mensen die de oorlog hebben overleefd en hoe zij verder zijn gegaan met hun leven. Het is een generatie die niet heeft geleerd om over emoties te praten. Dit geven ze vaak door aan de generaties na hen.”

Veel invullen

Om dit onder de aandacht te brengen, nam Max plaats achter de computer, en sloeg aan het schrijven. Het was niet makkelijk. Hij leerde van de zussen van zijn moeder een beetje over haar jongere jaren, waarin haar harde karakter waarschijnlijk werd gevormd. Zijn vader, die een Joodse moeder had, heeft nog verteld over zijn vier jaar in de scheepvaart. Maar wat hij in de oorlog heeft meegemaakt? Alleen dat het gros van zijn familie is afgevoerd naar Auschwitz en niet is teruggekeerd, wist Max. ,,Meer niet. En dat is lastig. Ik wilde als zoon het verhaal vertellen, en heb veel moeten invullen.”

Niets van wat hij heeft geschreven, heeft hij kunnen voorleggen aan zijn ouders. Die hebben enkele jaren geleden het contact verbroken. Het is wel vaker voorgekomen dat zijn ouders tegen hem en zijn zus zeiden dat ze niets meer met hen te maken wilden hebben. Vaak vanwege kleine ruzies, volgens Max. Dan was het een paar jaar stil. Uiteindelijk belde zijn moeder op en was het alsof er niets was gebeurd. ,,Mijn moeder bepaalt werkelijk alles. Mijn vader gehoorzaamt maar om maar van het gedoe af te zijn.” Maar de laatste keer was het Max zijn vader die in duidelijke taal zei dat ze geen contact meer wilden. Daarmee weet Max dat het nu definitief is.

Eigen muur

Dus heeft hij enkel zijn eigen ervaringen vastgelegd in ‘Muur van herinneringen’. Ervaringen die zijn jongere zus overigens herkende. Over zijn ‘nare’ moeder en zijn gesloten vader. Alleen over sport en jazz, liefhebberijen die Max deelde met zijn vader, wilde zijn vader vertellen. Max, hongerig naar wat voor verhaal dan ook maar, hing dan aan zijn lippen. Maar dan had hij weer een vraag teveel gesteld, en was de sfeer weer om te snijden. ,,En al was mijn vader, als oud-bokser, groot sportliefhebber, hij kwam nooit kijken wanneer ik een voetbalwedstrijd had. Hij deed altijd zijn eigen dingen.”

Op zijn zestiende ging Max het huis uit. Hij nam zich voor om te leren van zijn ouders, en dan vooral hoe het níet moet. Maar dat was makkelijker gezegd dan gedaan, ervoer hij toen hij volwassen was. Ook hij had nooit geleerd hoe hij met emoties om moest gaan. Was net zo oppervlakkig geworden als zijn ouders, al was hij zich daar lange tijd niet van bewust.

,,Ik zei altijd dat het goed ging. Ook al voelde ik me rot. Ik had een muurtje om me heen gebouwd, zoals mijn ouders dat ook hadden gedaan. Uiteindelijk ging dat mis en heb ik hulp moeten zoeken. Niet heel dramatisch. Ik moest leren dat het helemaal niet erg om aan te geven als het niet goed gaat. Om open te zijn.”

Valkuil

Hij hoopt dat zijn boek iets betekent voor gezinnen waarin veel gezwegen wordt als het over moeilijke onderwerpen gaat. ,,Dat ze zien wat voor invloed dat kan hebben. Zelfs op mijn kinderen heeft het invloed gehad. Die vroegen zich vaak af waarom mijn ouders niet op hun verjaardag kwamen - want dat gebeurde nogal eens - terwijl ze zo dichtbij woonden. Dat is lastig uit te leggen. Dus ik hoop dat dit boek voorkomt dat anderen in dezelfde valkuil vallen.”

Voor hemzelf is het schrijven van het boek in ieder geval al zinvol gebleken. Hij is opgelucht, merkt hij. Hij is kwijt wat hij op zijn hart heeft, wat hem heeft getekend. ,,Voor mij is het verhaal nu afgerond.”

‘Muur van herinneringen - Een gezinsleven tussen de brokstukken van een oorlog’ is te bestellen via www.bookscout.nl en via de boekwinkel.

Tekst: Martine van der Linden