Kaatsverhaal: Paterson

FRANEKER

Rinse Zandstra neemt op 13 juni 1943 het woord ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van de vereniging U.T.Y. (Utspanning troch Ynspanning) in Paterson, Iowa, USA.

,,Het is een goede gewoonte, dat wanneer iemand zijn verjaardag viert en weer een jaar ouder is geworden, voor de gelegenheid een feest geeft. En wanneer iemand ouder wordt, zullen er langzamer meer vrienden komen op zo'n feestje. Nou, zo is het ook vandaag, we geven een feest omdat U.T.Y. vijftig jaar oud is geworden. Gedurende deze vijftig jaar is de kring van vrienden zo groot geworden, dat we een extra dag organiseren”.

90 waren slechte jaren in Europa. Er was veel armoede, ook in Friesland en vandaar dat velen hun heil zoeken in het 'land van dromen en mogelijkheden'. Het is in op 13 juni 1893 dat een klein aantal Friezen samenkomt om een vereniging op te richten.

In 1895 heeft de vereniging twintig leden. Zij hebben een 'ziekenfonds' opgericht, dat hulp aan leden en vrienden biedt, of het nu gaat om ziekte, armoede of gewoon huishoudelijke reparaties. De vereniging is groeiende, er is een eigen Friese bibliotheek, een koor en men viert Sinterklaas en Oudejaarsavond. Het zal de grootste vereniging van Friezen in Amerika worden.

Jaarlijks weten meerdere kaatsverenigingen elkaar te vinden. Er is een kaatsvereniging in Grand Rapids, waarschijnlijk de eerste van Amerika, en deze bestaat al sinds 1887 onder de naam: ‘Fryske Nocht’. Jaarlijks, op Laborday de feestdag voor de werkman in Amerika, treffen de Amerikaanse Friezen elkaar voor een kaatspartij. De verenigingen van Chicago en Holland zijn daarbij tevens van harte welkom.

De Amerikaanse journalisten noemen het kaatsen: ‘Cairmblixam’. Het ‘kear em, bliksem!’ valt hierin te herkennen. Maandagochtend om tien uur moet iedereen aanwezig zijn op de ‘Rifle Ranch’ in Paterson. Er komen vierhonderd Friezen kijken op de feestdag in 1930 en pas tegen middernacht keren de bezoekers huiswaarts. De Amerikaans journalisten die verslag doen, snappen niet veel van het spel of hoe het heet.

Kaatsen was uiteraard een zeer belangrijk onderdeel van het leven van de vroeg-Friese immigranten in Amerika. Naast de voor de hand liggende plezier en sport, geeft het deze mensen de kans om te ontsnappen aan het harde werk dat de hele week gedaan moet worden om hun families te ondersteunen.

Het spel is een springplank voor de organisatie van de UTY in Paterson en andere Friese sociale groepen in verschillende steden. Het Friese kaatsen is tegenwoordig niet meer te vinden, lijkt het. De Grand Rapids Public Library meldt eerder dit jaar: ‘Er moeten nog twee kranten zijn, maar die zijn niet geïndexeerd en men heeft ook er de tijd niet voor, om deze door te nemen’.

Tekst: Eddy de Vries


Auteur

Eddy de Vries