April 1945: bevrijding van Franeker en Harlingen

FRANEKER/HARLINGEN

Joop van der Heide van het Centraal Comité 1945 schreef op verzoek van de Franeker Courant een verhaal over de bevrijding van Franeker en Harlingen.

Hieronder zijn tekst.

Op de linkerflank van het Canadese 2e Legerkorps lag de Canadese 3e Infanterie Divisie met hemelsbreed 200 kilometer verderop naar het noorden de einddoelen aan de Friese Waddenkust en Leeuwarden als belangrijkste divisie aanvalsdoel.

Het burgerverkeer op de route Harlingen – Leeuwarden – Groningen werd op 5 april al stopgezet. Militaire colonnes mochten niet meer gehinderd worden in hun bewegingen om de Kop van de Afsluitdijk te bereiken. Vervolgens werd het vliegveld Leeuwarden op 6 april door de Duitsers afgeschreven voor militair gebruik. En de Arbeitsreferent te Leeuwarden oordeelde dat Ausweise niet meer nodig waren want ‘..Der Krieg ist ja am Ende..’

Razendsnelle opmars

In Friesland was er geen sprake van het voeren van een verdediging door de Duitse bezetters, hooguit van de vraag hoe het vege lijf te redden. Slechts één bataljon was er nodig om Friesland in een razendsnel tempo te doorkruisen vanaf Noordwolde tot aan de Friesche Wadden ten noorden van Dokkum.

De ingezette brigades van de Canadese derde infanteriedivisie, behoefden alleen nog wat ‘opruimwerkzaamheden’ te verrichten. Alleen in de sector Harlingen en van Makkum en Pingjum tot aan de Afsluitdijk moesten de Canadezen voluit aan de bak.

Vanuit Leeuwarden spoedde een van de bataljons zich in westelijke richting om Harlingen te bevrijden. Verder dan Franeker kwamen zij die zondagmiddag 15 april niet.

Rechtsomkeert

De Canadese spits maakte bij Franeker rechtsomkeert, daarbij de ongeveer 500 achtergebleven Duitsers in Harlingen de gelegenheid gevend om op zondag 15 april en maandag 16 april op grote schaal vernielingen aan te richten. Bruggen werden vernietigd en meer dan 15 vaartuigen tot zinken gebracht.

Op maandagochtend bereikte de voorhoede van de Canadezen Midlum, even buiten Harlingen gelegen. Vanuit Herbaijum werd Harlingen vroeg in de avond met artillerievuur bestookt door een luchtwaarnemer geleid. De Canadese commandant nam zijn toevlucht tot een beproefd gebleken recept. Eerst murw bombarderen, dan pas binnentrekken. Later op de avond trokken de tirailleurs de stad in en konden zij zich rond middernacht meester maken van de binnenstad.

Beschonken Duitsers

Opmerkelijk was het aantal behoorlijk beschonken Duitse militairen die de Canadezen aantroffen. De Canadezen kwamen de stad in over de Harlingerstraatweg en Midlumerlaan. De belangrijkste verbindingsweg naar Franeker tot begin jaren 50 het Van Harinxmakanaal die toegangsweg doorsneed.

Net als in de rest van Friesland was er in Franeker geen enkele tegenstand van de Duitse bezetters. Ze waren vóór de Canadezen uit gevlucht. De weerstand in Harlingen was dan ook verrassend. Uiteindelijk werd Harlingen op dinsdag 17 april 1945 bevrijd en de Franeker bevolking weigerde de bevrijding te vieren omdat ze dat samen met de Harlingers wilden doen.

‘Samen feestvieren’

Op 16 en 17 april 2020 is het dus 75 jaar geleden dat de beide steden werden bevrijd. Wellicht een idee om dat gezamenlijk met één groot feest te vieren.

Op www.franekercourant.nl staat een fotoreportage van de bevrijding. De zoekterm is: ‘Bevrijding’.

(Tekst Joop van der Heide/foto's Centraal Comité 1945)