COLUMN | Stichtelijke woorden

Franeker

Je ziet ze nog wel eens in ouderwets ingerichte huiskamers: de beschilderde bordjes met een stichtelijke spreuk in het Fries of het Nederlands. ‘Van het concert des levens heeft niemand een program’. Of: ‘Heit wurde is in geunst, heit wêze in hielekeunst’. Dat werk.

Ook in vroeger eeuwen wisten ze wel raad met een tekstje: ‘Ter leringhe ende vermaak’. Op en in het museum kun je er een paar tegenkomen.

Op een van de werkkamers staat een tegeltje dat waarschijnlijk niet eens zo oud is, maar wel behoorlijk toegetakeld door de tijd. ‘Hoop, op, wel vaart’ staat erop. Wat al die komma’s in de tekst doen is onduidelijk, maar dat iedereen hoopt op welvaart is een waarheid als een koe.

In de pronkkeuken hangt een bordje boven de deur met daarop de tekst: ‘Elk huis heeft zijn kruis’. Deze tekst sluit aan bij de gevelsteen die op het Martenahuis te vinden is in de traptoren. Dit was tot 1696 de officiële toegang tot de stins. Onder de wapens van Okkinga/Martena en Cammingha/Vervou staat ‘Nemo sine cruce’, de lijfspreuk in het Latijn van de Van Cammingha’s. Vrij vertaald betekent dit ook ‘Elk huis heeft zijn kruis’.

Wandelend door Franeker kun je zo nog het een en ander tegenkomen. Boven het poortje in de Eise Eisingastraat is de topper: ‘Voersint eer ghij begint’ te vinden. Ook ‘Wie wil worden oud, steke zijn voeten in’t hout’ boven de deur van wat waarschijnlijk ooit een klompenmakerij is geweest in de Vijverstraat, is een hele leuke.

Zo kan er al wandelend door Franeker gratis en voor niks een stichtelijke boodschap worden opgepikt. Of dit nu iets is dat typisch bij de Noordelijke of de Nederlandse volksaard past, weet ik niet. Wel hebben het Nederlands en het Fries een grote hoeveelheid spreekwoorden en gezegden.

Ik heb zelf het idee dat deze steeds minder gebruikt worden in het dagelijks spraakgebruik. Des te mooier dat onze gevelstenen en beschilderde bordjes deze zegswijzen in ere houden.


Auteur

Redacteur