COLUMN | It Sjûkelân: van waterburcht naar heilige grond

Franeker

Op het Sjûkelân wordt sinds 1854 elke eerste woensdag van augustus de PC gekaatst, maar ooit stond hier het ‘enige echte Friese kasteel’. In de collectie van Museum Martena is een van de oudste tekeningen te vinden van het slot dat hier ooit stond, gemaakt door Pieter Idserts Portier rond 1745. Toen was het slot al afgebroken, want kastelen waren duur in onderhoud. Het is dus ook enigszins onzeker hoe dit kasteel, het Sjaerdemaslot, er werkelijk uit heeft gezien. Het wordt wel het enige echte kasteel van Friesland genoemd omdat het met de voeten in het water stond en een ophaalbrug had: de klassieke kenmerken van kastelen. Het bouwwerk was rechthoekig met trapgevels en twee zijvleugels. Pieters Idserts Portier tekende ook torens, maar liefst drie stuks. Op andere tekeningen heeft het Sjaerdemaslot twee torens.

Het kasteel werd in 1446 gebouwd door Edwer Sjaerdema en haar man Douwe van Aylva, die haar naam aannam. Een van hun dochters trouwde met Hessel van Martena. Hessel zorgde er vervolgens voor dat de Saksische hertog Albrecht met zijn zoon Hendrik in het kasteel kon wonen, toen deze hertogen vanaf 1498 de scepter zwaaiden over Friesland. Edwer was toen weduwe, zij moest maar even ergens anders gaan wonen. Het Sjaerdemaslot ging over op de invloedrijke familie Cammingha. Luts van Cammingha trouwde in 1565 met Carel van Sternsee uit Metslawier. Naar deze Sternsee werd het stuk grond ook wel Sternse Slotland genoemd. Dit echtpaar had geen kinderen en het kasteel ging naar Luts’ broer Gerrolt van Cammingha, van wie Museum Martena een kinderportret in de collectie heeft. Gerrolts kleindochter Aelcke is mogelijk geboren en gestorven op het slot, haar doodsportret hangt ook in het museum. Na deze tijd werd de burcht tijdelijk verhuurd, bijvoorbeeld aan René Descartes. Daarna kwam het slot in bezit van de Burmania’s, die het rond 1720 hebben laten slopen. Stel nou dat ze het hadden laten staan, dan hadden we de PC op het Oud Kaatsveld gehad, dat dan gewoon Kaatsveld had geheten.Dan hadden we nu nog een publiekstrekker van jewelste: het enige echte Friese kasteel.

Auteur

Lotte Wijbrands