COLUMN | De apotheker en het hert

Franeker

Wekelijks verschijnt er een column van en door Museum Martena in de Franeker Courant. Deze verschijnt ook online. Hieronder de tekst.

In de pronkkeuken van Museum Martena staat een bijzondere apothekerskast. Hij heeft een opvallende kap met daarop een hertenkop gemaakt van papier-maché. De kast heeft achtenveertig kleine lades en vier grote. In 1840 is de kast gemaakt en hij heeft eerst bij apotheek Van Dokkum in de Voorstraat gestaan. Later is hij overgebracht naar de binnenlocatie van het Psychiatrisch Ziekenhuis.

Oud-werknemers van het Psychiatrisch Ziekenhuis in Franeker herkennen de kast als ze door het museum rondlopen. Dan komen de verhalen los die wij als museummedewerkers zo leuk vinden. De kast is ooit met een mes toegetakeld door een verwarde patiënt. De littekens zijn nog altijd terug te vinden op de voorkant van de kast. Een verpleegkundige wist ons te vertellen dat twee patiënten in de PZ een bijzonder ritueel hadden rondom de kast. Een patiënt schoof stuk voor stuk alle laadjes open. Even later kwam dan een andere patiënt voorbij om de laadjes weer dicht te doen. Dit herhaalde zich elke avond.

Dat de kast gebruikt werd in de ouderwetse geneeskunde is te zien aan de namen die op de porseleinen ladeknopjes staan. Op elk knopje staat in krullerig schoonschrift een kruidennaam. De laadjes werden dus gebruikt om de gedroogde kruiden te bewaren waarmee de apotheker zijn medicijnen maakte. Rond 1840 was de stand van de geneeskunde volstrekt anders dan nu. Bacteriën en virussen kende men niet en medicijnen als antibiotica en penicilline waren er nog niet. Men moest vertrouwen op door de eeuwen overgeleverde kennis over kruiden en geneeskrachtige planten.

Maar waarom nu die enorme hertenkop op de kast? Het hert was al sinds de middeleeuwen het herkenningsteken van de apothekers. Uit het hertengewei werd door apothekers vlugzout gewonnen, dat diende als opwekkend middel bij flauwtes. Op oude panden waar vroeger een apotheek heeft gezeten vind je nog wel eens een hertenkop terug, zoals in Sneek en Groningen.

Volg Museum Martena ook op Twitter via @museummartena.


Auteur

Redacteur