COLUMN | ‘Houtverzameling die te laat kwam’

Franeker

Wekelijks verschijnt er een column van en door Museum Martena in de Franeker Courant. Deze verschijnt ook online. Hieronder de tekst.

Hobbelend in een postkoets over wegen, bospaden en karrensporen kwam een grote verzameling kisten van Bayreuth in het zuiden van Duitsland naar Franeker toe. Dat was 726 kilometer ploeteren om een cadeautje af te leveren bij de universiteit van Franeker. Lodewijk Napoleon, die in 1809 koning was van de Nederlanden, had bedacht dat hij aan de universiteiten van Leiden, Harderwijk en Franeker een belangrijk cadeau zou geven. Een houtverzameling of xylotheek. Dat is een verzameling houten boekbandjes waarin een beschrijving van een struik of boom is opgenomen samen met de kenmerkende delen van de plant. Eigenlijk een herbarium, maar dan opgesloten in een boekvormig kistje. In Museum Martena bevindt zich zo’n xylotheek die uit 158 delen bestaat. De xylotheek van Franeker is de meest complete van Nederland. Dat komt omdat die postkoets Franeker bereikte toen de broer van Lodewijk Napoleon, keizer Napoleon, had besloten om de universiteit van Franeker te sluiten. De kisten, met daarin de xylotheek, bleven dicht Lodewijk Napoleon had tijdens zijn bewind besloten om de universiteiten van Harderwijk en Franeker open te houden. Om zijn besluit kracht bij te zetten en het academische klimaat van de steden te versterken besloot hij ze te steunen bij de uitbreiding van de wetenschappelijke collecties. Er ging een opdracht naar Ferdinand Alexander von Schlümbach (1772-1835) in Duitsland. Deze houtvester en plantkundige was een vermaard xylotheekmaker. Hij ging aan de slag om al het materiaal te verzamelen en de kistjes samen te stellen De universiteit van Franeker leidde sinds de achttiende eeuw een armlastig bestaan. Studentenaantallen waren laag en professoren verlieten het zinkende schip door aanstellingen aan andere universiteiten gretig te aanvaarden. Het besluit van keizer Napoleon kwam dan ook niet uit de lucht vallen. Voor de xylotheek is dit het behoud geweest. Het veelvuldig gebruik van een xylotheek gaat onherroepelijk gepaard met schade aan de boekjes. Dat de Franeker xylotheek het tot ver in de jaren negentig heeft volgehouden zonder een enkele restauratie is het bijzondere resultaat. Volg Museum Martena ook via Twitter: @museummartena.

Auteur

admin